Nguồn gốc, ý nghĩa Tết Nguyên đán 2026

Tết Nguyên đán không chỉ là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, mà còn chứa đựng giá trị văn hóa, tâm linh và lịch sử sâu sắc của người Việt. Tìm hiểu nguồn gốc Tết Nguyên đán giúp bạn hiểu rõ hơn về cội nguồn, ý nghĩa và các phong tục được giữ gìn qua nhiều thế hệ. 

Khám phá những câu chuyện, truyền thống và sự phát triển của Tết qua từng thời kỳ để cảm nhận trọn vẹn tinh thần dân tộc.

1. Nguồn gốc Tết Nguyên đán

Tết Nguyên Đán là lễ hội cổ truyền quan trọng nhất trong năm của người Việt, diễn ra vào ngày mùng 1 tháng Giêng âm lịch. Đây là dịp đánh dấu khởi đầu một năm mới theo chu kỳ âm lịch, gắn liền với tín ngưỡng dân gian, phong tục nông nghiệp và các nghi lễ tưởng nhớ tổ tiên. 

Nguồn gốc Tết Nguyên đán phản ánh một quá trình lịch sử lâu dài, không chỉ đơn thuần xuất phát từ một dân tộc hay quốc gia, mà là kết quả của giao thoa văn hóa trong khu vực Đông Á.

Xem thêm Còn mấy ngày nữa đến Tết? Đếm ngược đến Tết Nguyên đán

1.1. Tết Nguyên đán bắt nguồn từ đâu?

Việc xác định chính xác Tết Nguyên đán bắt nguồn từ đâu vẫn là chủ đề được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. 

Ở Việt Nam, truyền thuyết Bánh chưng – Bánh dày dưới thời vua Hùng cho thấy người Việt đã tổ chức lễ đầu năm từ rất sớm, với các nghi lễ gắn chặt với thiên nhiên, mùa vụ và lòng biết ơn tổ tiên. 

Điều này cho thấy Tết xuất hiện sớm trong đời sống nông nghiệp, mang tính bản địa và văn hóa đặc trưng riêng.

1.2. Tết Nguyên đán bắt nguồn từ Việt Nam hay Trung Quốc?

Câu hỏi “Tết bắt nguồn từ Việt Nam hay Trung Quốc?” thường gây tranh luận, nhưng thực tế, câu trả lời không đơn giản là một quốc gia duy nhất.

• Luận cứ ủng hộ Việt Nam: Tết ở Việt Nam gắn chặt với nền văn minh lúa nước và các phong tục bản địa như bánh chưng – bánh dày, cúng gia tiên, và các nghi lễ đầu năm. Những đặc trưng này chỉ xuất hiện ở Việt Nam, cho thấy Tết đã được Việt hóa và có cội nguồn văn hóa riêng.
• Luận cứ ủng hộ Trung Quốc: Các yếu tố như lịch âm, các lễ tiết theo chu kỳ thiên văn, truyền thuyết Nian và 12 con giáp cho thấy lễ hội âm lịch có phát triển và lan truyền mạnh mẽ từ Trung Quốc sang các nước lân cận, trong đó có Việt Nam.

Nhìn chung, cách nhìn chính xác hơn là Tết Nguyên đán hình thành từ sự tương tác văn hóa Đông Á, trong đó Việt Nam đã phát triển những nghi lễ, phong tục, và biểu tượng riêng biệt, làm nên bản sắc riêng của Tết cổ truyền Việt Nam.

2. Ý nghĩa của Tết Nguyên đán

Tết Nguyên đán không chỉ là ngày lễ đánh dấu năm mới, mà còn mang nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc với người Việt.

Trước hết, về mặt nông nghiệp, Tết là thời điểm kết thúc chu kỳ mùa vụ, tạ ơn đất trời và cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Đây là lý do Tết gắn chặt với các nghi lễ cúng tổ tiên và các biểu tượng thiên nhiên như mâm ngũ quả hay cây nêu.

Về phương diện gia đình, Tết là dịp đoàn tụ, sum họp con cháu từ khắp nơi trở về nhà, thắp nén nhang tưởng nhớ ông bà tổ tiên và bày tỏ lòng biết ơn với những người đã khuất. Những nghi lễ truyền thống như gói bánh chưng, chuẩn bị mâm cơm tất niên, hay lì xì đầu năm không chỉ là hình thức mà còn là phương tiện kết nối tình cảm gia đình, củng cố mối quan hệ thân tộc.

Ngoài ra, Tết còn là thời khắc khởi đầu mới, tượng trưng cho hy vọng, may mắn, và sự thanh lọc tinh thần. Người Việt tin rằng những hành động và lời chúc đầu năm sẽ ảnh hưởng đến cả một năm sắp tới, nên mọi người thường dọn dẹp nhà cửa, trang hoàng, và thực hiện những điều tốt lành để xua đi vận xui và chào đón điều tốt đẹp.

Tết còn là dịp đặc biệt để gửi trao nhau những món quà ý nghĩa cho gia đình, người thân hay  quà Tết cho nhân viên.

3. Tết là để trở về

Đối với người Việt, Tết còn mang một ý nghĩa tinh thần đặc biệt: “trở về”. Đây không chỉ là việc trở về địa lý về với quê hương, với mái nhà mà còn là sự trở về với cội nguồn, với ký ức và những giá trị văn hóa truyền thống.

Mỗi dịp Tết, hàng triệu người di chuyển từ thành phố về làng quê, để sum họp bên gia đình, tham gia vào các nghi lễ cúng tổ tiên, gói bánh chưng, dựng cây nêu hay chuẩn bị mâm ngũ quả. Những hành động tưởng chừng giản đơn ấy lại gắn kết quá khứ và hiện tại, nhắc nhở con người về truyền thống, về nguồn gốc và về giá trị tinh thần của gia đình.

Tết cũng là lúc mỗi người “trở về” với chính mình, tạm gác lại những lo toan, nhìn lại năm cũ, và chuẩn bị tinh thần để bước sang năm mới với hy vọng và quyết tâm mới. Vì vậy, Tết không chỉ là lễ hội, mà còn là khoảng thời gian để tái tạo năng lượng, để nhìn nhận lại bản thân và nuôi dưỡng những giá trị sống quan trọng.

4. Tết Nguyên đán chính thức trở thành ngày nghỉ lễ của Liên hợp quốc

Ngày 22 tháng 12 năm 2023, Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc (UN) đã thông qua nghị quyết công nhận Tết Nguyên đán — hay còn gọi là Tết âm lịch / Lunar New Year — là ngày nghỉ lễ chính thức trong hệ thống tổ chức. Quyết định này có hiệu lực từ năm 2024, nhằm tôn trọng văn hóa và tín ngưỡng của các quốc gia và cộng đồng có truyền thống đón năm mới theo lịch âm.

Theo nghị quyết, các cơ quan và phái đoàn của Liên Hợp Quốc được khuyến nghị không tổ chức các cuộc họp quan trọng vào ngày đầu năm âm lịch, để nhân viên và cộng đồng có thể tham gia các hoạt động truyền thống, sum họp gia đình và thực hiện các nghi lễ Tết.

Sự kiện này mang ý nghĩa quan trọng, không chỉ công nhận giá trị lịch sử và văn hóa của Tết Nguyên đán tại các quốc gia châu Á, mà còn thể hiện tôn trọng sự đa dạng văn hóa trên phạm vi toàn cầu. Với gần 2 tỷ người đón Tết trên khắp thế giới, việc LHQ công nhận ngày lễ này giúp nâng tầm Tết từ một phong tục truyền thống trở thành một phần của bản đồ lễ hội toàn cầu, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn và tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống.

Hiểu được nguồn gốc Tết Nguyên đán không chỉ giúp trân trọng các phong tục truyền thống, mà còn tạo sự kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Tết là dịp để mỗi người trở về với gia đình, với cội nguồn và với chính bản thân, đồng thời góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa Việt đến cộng đồng toàn cầu.